Historiek

Petrus Mertens

Petrus Mertens (1520-1593) was de zoon van Jan Mertens en Elizabeth van Puddeghem. Het Haachtse gehucht Puttekom (oorspronkelijk ‘Pod-inga-heim’), dat zijn naam in de Frankische periode ontleende aan zekere Pod, heeft die naam doorgegeven aan de familie ‘van Puddeghem’.

Een beschrijving van de grafsteen van Petrus Mertens is te vinden in: Vanden Bruel J.Bt, Beschryf der dorpen van het kanton Haecht, Fonteyn Leuven, 1861, Haecht - De kerk.

De koraalschool en de fundatie Petrus Mertens

Achter de St. Remigius-kerk in Haacht stonden tot 1970 twee oude geschiedenisrijke stenen huizen. Ze werden gebouwd in het midden van de 16de eeuw en later nog een 3-tal keren herbouwd. Ze maakten deel uit van de 4 eerste stenen huizen die in de loop van de 16de eeuw in Haacht werden gebouwd.

Petrus Mertens was als stichter van de parochieschool en de koralen van de kerk, zeker een hoofdfiguur in Haacht. Hij onderwees in het grootste huis (hoek) en woonde zelf in het kleinere huis. Petrus Mertens heeft testamentair al zijn goederen, zo’n 13 ha, geschonken aan zijn levenswerk: de koraalschool. Hij voorzag deze ook met een reglement. Met name dat de onderwijzer eerlijk, welgeleerd, bekwaam moest zijn, een goede faam genoot en een eerlijk levenspad moest bewandelen.

De fundatie moest beheerd worden door de pastoor, kerk en broeders en bij het opnemen van kinderen moesten de nazaten van zijn familie de voorkeur krijgen.

Het is vooral in de 17de eeuw dat de fundatie een grote bloei kende. Men leerde er lezen (Latijn en ook wat Frans), schrijven en zingen. De zangertjes (meestal 3-4) luisterden de kerkdienst op. Er waren heel veel kandidaten maar slechts enkelen konden opgenomen worden. Vele Haachtenaren bleken op de één of andere manier familie van Petrus Mertens, genealogie vierde hoogtij in Haacht. De 32 gulden die als vergoeding werd uitbetaald aan de ouders, werd in die tijd zeker als een gegeerd fortuin beschouwd. Minstens tweemaal kwam het tussen de fundatie en de gemeente tot een conflict. Dit leidde zelfs tot de oprichting van de gemeenteschool. De koraalschool heeft van vele gewone jongens heren gemaakt en aldus hadden veel jongeren hun sociale opgang te danken aan Petrus Mertens. Velen brachten het tot organist, onderwijzer, koster, notaris, …

In de 18de eeuw was de koraalschool een behoorlijke parochieschool. Ze bleef zangertjes vormen tot in 1811, maar gezien de sociale en economische vooruitgang, was het niet meer nodig koraal te zijn om in de maatschappij vooruit te geraken. In het grote huis was na de eerste wereldoorlog eerst een herberg en later een meubelzaak. Tot in 1920 stond er een wit zandstenen Vlaamse schouw. De oude vensters met kruis in zandsteen waren er dan reeds lang uitgekapt. Onder de dakgoot van het grote huis was een steen met het jaartal 1614 te zien. De voorgevel was versierd met 4 witte zandstenen waar op te lezen stond dat in 1738 de fundatie Petrus Mertens door toedoen van de pastoor, de kerk – H. Geest – en broederschapsmeesters hersteld werd.

Mooi was ook de nis met O.L.Vrouwbeeldje met jaartal 1649 in de gevel van het kleinere huis. In 1970 werden de koraalhuisjes afgebroken en zo verdwenen de laatste sporen van de fundatie Petrus Mertens.

 

Uit: Nieuwsbrief, Natuurreservaten Haacht, winter 1999-2000 Meer informatie over de stichting Petrus Mertens (met veel genealogische en toponymische gegevens) is te vinden in: Cools Jos dr., De fundatie Petrus Mertens te Haacht, HOGT 1991;6:114-128.